شناسایی مؤثرترین ویژگی های فیزیکی حوزه در ریخت‌سنجی رسوبات بستر (مطالعه موردی: رودخانه واز)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانش آموخته /دانشکده منابع طبیعی و علوم دریایی، دانشگاه تربیت مدرّس، مازندران

2 مدیر /و دانشیار دانشکده منابع طبیعی و علوم دریایی، دانشگاه تربیت مدرّس، مازندران

3 مربی /دانشکده منابع طبیعی و علوم دریایی، دانشگاه تربیت مدرّس، مازندران

4 دانش آموخته/ دانشکده منابع طبیعی و علوم دریایی، دانشگاه تربیت مدرّس، مازندران

چکیده

تحقیق حاضر به‌منظور شناسایی مؤثرترین ویژگی‌های فیزیکی حوزه بر ویژگی‌های ریخت‌سنجی رسوبات بستر برجامانده از آخرین سیلاب‌ها در رودخانه واز در استان مازندران انجام گرفته است. برای این منظور، رسوبات بستر هفت مقطع در طول مسیر اصلی رودخانه واز با استفاده از روش ترکیبی نمونه‌برداری شد. سپس ویژگی‌های مختلف ریخت‌سنجی با استفاده از روش الک و صفحه گسترده GradistaT تعیین شد. ویژگی‌های فیزیکی حوزه به‌کمک نرم‌افزار SPSS12 و با استفاده از روش‌های تجزیه و تحلیل خوشه‌ای و تحلیل عاملی مورد بررسی قرار گرفت. در نهایت مؤثرترین ویژگی‌های فیزیکی حوزه بر ویژگی‌های ریخت‌سنجی رسوبات بستر با استفاده از فاکتور β در رگرسیون چند‌متغیّره شناسایی گردید. نتایج به‌دست آمده از تحقیق نشان می‌دهد که مساحت حوزه بالادست و فاصله از بالادست مؤثرترین ویژگی‌های فیزیکی در کنترل متغیّر‌های ریخت‌سنجی رسوبات بستر بودند. 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Recognition of Effective Physical Characteristics of Watershed on Bed Sediment Morphometry (Case Study: Vaz River)

نویسندگان [English]

  • A.V Khaledi Darvishan 1
  • S.H.R Sadeghi 2
  • M Vafakhah 3
  • L Gholami 4
1 Former Master Students of College of Natural Resources and Marine Sciences, Tarbiat Modares University, Mazandaran, Iran
2 - Head and Associate Professor and Lecturer of College of Natural Resources and Marine Sciences, Tarbiat Modares University, Mazandaran, Iran,
3 Professor of College of Natural Resources and Marine Sciences, Tarbiat Modares University, Mazandaran, Iran.
4 Former Master Students of College of Natural Resources and Marine Sciences, Tarbiat Modares University, Mazandaran, Iran,
چکیده [English]

This research was conducted for recognizing affective watershed physical characteristics on morphometric parameters of bed sediment aggregated during recent floods in VazRiver located in Mazandaran Province, Iran. To achieve the study purposes, 7 cross sections were selected along the river where the bed sediments were sampled using combining technique. Then the morphometric characteristics of bed sediments were determined through applying sieving method and with the help of GRADISTAT software package. The entire data were analyzed by cluster and principle component analyses using SPSS12 software. The affective watershed physical characteristics on bed sediment morphometry were ultimately recognized using collected data and standardized correlation coefficient (β) in better performed multiple regression equations. The results of the study revealed that the area of upstream watershed and distance from upstream were most affective watershed physical characteristics on bed sediment morphometric variables.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Watershed Physical Charasteristics
  • Sediment Morphometry
  • Bed Sediment
  • Vaz River
  • Mazandaran

صادقی، س.ح.ر.، مرادی، ح.ر.، مزیّن، م. و وفاخواه، م. (1384)، "کارآیی روش­های مختلف تجزیه و تحلیل آماری در مدل­سازی بارش- رواناب (مطالعه موردی: حوزه آبخیز کسیلیان)"، مجله علوم کشاورزی و منابع طبیعی، 12(3):81-90.

Arcement, G.J. and Schneider, V.R. (1980), “Guide for Selecting Manning’s Roughness Coefficient for Natural Channels and Flood Plains (Metric Version)”, United States Geological Survey Water-Supply (USGS), Paper 2339.

Blott, S.J. and Pye, K. (2001), “Gradistat: A Grain Size Distribution and Statistics Package for the Analysis of Unconsolidated Sediment”, Earth Surface Processes Landforms, 10(26):1237-1248.

Clifford, N.J. (2001), Conservation and the River Channel Environment, A. Warren and J.R. French (eds) Habitat Conservation, John Wiley and Sons, Ltd, 356:68-104.

Demir, T. (2003), Downstream Changes in Bed Material Size and Shape Characteristics in a Small Upland Stream, Cwm Treweryn, in South Wales, Bulletin of Earth Sciences Application and Research Centre of HacettepeUniversity, pp. 33-47.

Fripp, J.B. and Diplas, P. (1993), “Surface Sampling in Gravel Stream”, Journal of Hydraulic Engineering, 119 (4): pp. 473-490.

Golden, L.A. and Springer, G.S. (2006), “Channel geometry, median grain size, and stream power in small mountain streams”, Geomorphology, 78: pp.64–76.

Guyota, J.L., Jouanneaub, J.M. and Wasso, J.G. (1999), “Characterization of river bed and suspended sediments in the Rio Madeira drainage basin (Bolivian Amazonia)”, Journal of South American Earth Sciences, 12: pp. 401–410.

Leeder, M.R. (1988), Sedimentology: Process and Product, Fletcher & Son Ltd, 344 p.

Mosley, M.P. and Tindale, D.S. (1985), “Sediment Variability and Bed Material Sampling in Gravel-Bed Rivers”, Earth Surface Processes Landforms, 10(5): pp. 465-482.

Surian, N. (2002), “Downstream variation in grain size along an Alpine river: analysis of controls and processes”, Geomorphology, 43: pp. 137– 149.