رویکرد مدیریت مصرف آب بخش کشاورزی در راستای احیای دریاچه ارومیه

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار /گروه مهندسی آب، دانشگاه اراک

2 استاد /گروه مهندسی منابع آب، دانشگاه تربیت مدرس

3 استادیار / گروه مهندسی منابع آب، دانشگاه تربیت مدرس

4 هماهنگ کننده طرح بین‌المللی مدیریت ریسک خشکسالی دریاچه ارومیه

چکیده

  دریاچه ارومیه در سال‌های اخیر با کاهش شدید  ورودی  و خشکی گسترده‌ای مواجه شده که نگرانی‌هایی را در سطح ملی و بین ‌المللی به همراه داشته است. هدف از این تحقیق نحوه تخصیص حقابه دریاچه یعنی 1/3 میلیارد مترمکعب آب در سال با کاهش مصرف بخش کشاورزی استان‌های واقع در آن می‌ باشد. این بررسی براساس یک دوره 49 ساله از جریان طبیعی رودخانه‌ های حوضه به انجام می‌رسد تا تأثیرات شرایط مختلف هیدرولوژیکی در سناریوهای متنوع‌ تری مورد بررسی قرار گیرند. لذا در این تحقیق تخصیص آب دریاچه در دو سناریو مورد بررسی قرار گرفت. در سناریوی اول حقابه دریاچه تقریبا به میزان 100% تأمین می‌ گردد و در سناریو دوم متناسب با شدت کم‌ آبی‌ ها، تخصیص دریاچه نیز کاهش می‌ یابد. نتایج نشان داد که به‌طور متوسط براساس سناریوی 1 و 2 تخصیص دریاچه، برای موفقیت در تامین حقابه لازم برای دریاچه، میزان تخصیص آب کشاورزی در استان آذربایجان غربی در سالهای آتی باید به ترتیب 65% و 75% و آذربایجان شرقی 75% و 85% مقادیر فعلی کاهش یابند. این بدین معناست که حتی تحت سناریو 2 و تأمین بخشی از حقابه 1/3 میلیارد مترمکعبی در سال دریاچه، به‌طور متوسط 15 تا 25 درصد اراضی تحت کشت بایستی حذف گردند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Agricultural Water Consumption Management Approach in Urmia Lake Restoration

نویسندگان [English]

  • M. Moghadasi 1
  • S. Morid 2
  • M. Delavar 3
  • F. Arabpour 4
1 Assisstant Prof. Dept. of Water Engineering, Arak University
2 Prof. Dept. of Water Resources Engineering, Tarbiat Modares University
3 Assisstant Prof. Dept. of Water Resources Engineering, Tarbiat Modares University.
4 Coordinator of Drought Risk Managemnet International Plan for Lake Urim
چکیده [English]

Urmia Lake water level has declined steeply during the last decade. Continuation of the present condition will damage the region’s industrial and agricultural sectors and even, creating a serious threat to the health of the inhabitants of the region. An integrated plan to save the lake was drawn by the lake basin stakeholders that resulted in an agreement allocating 3100 MCM of water per year to the lake. Supplying this sizable amount of water will not be easy when the total renewable water of the basin is about 6800 MCM per year. Definitely, one of the effective ways to fulfill such an agreement is to manage and reduce the basin’s agriculture water consumption as the main water user. Reducing the area under cultivation and considering the deficit irrigation were feasible measures focused in this paper. Furthermore, different simulation and optimization models were developed so that the agriculture sector receives minimum losses due to the new management approaches. The models were run for a 49-year period of naturalized water yield of the basin. Also, two scenarios were examined for water allocation to the lake, including full and partial allocations; depending on wet and dry water years. The results showed that to allocate the agreed water right for the Lake, it would be needed to reduce 25% to 35% of East Azerbaijan province’s agricultural water consumption. This amount should be redced by about 15% to 25% for the West Azerbaijan province. At the present time, Kurdistan province needs no reduction to fulfill its commitments

باقری م ح (1390) ارزیابی فن آوری سنجش از دور در برآورد مؤلفه‌های بیلان آب در مقیاس حوضه‌ای با تأکید بر میزان برداشت خالص آب زیر زمینی، مطالعه موردی حوضه دریاچه ارومیه، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه تربیت مدرس.

برنامه مدیریت جامع دریاچه ارومیه (1388) طرح حفاظت از تالاب‌های ایران UNDP/GEF.

شرکت مهندسی مشاور مهاب قدس (1391) مطالعات بهنگام سازی طرح جامع منابع آب کشور، حوضه­های آبریز دریای مازندران و دریاچه ارومیه.

مکاتبات شخصی (1392) آب منطقه ای استان کردستان.

مرید س و عرب د (1388) مستندسازی اقدامات انجام شده سازمان‌های آب منطقه­ای در مقابله با خشکسالی، شرکت سهامی مدیریت منابع آب، معاونت پژوهش و مطالعات پایه، طرح تحقیقات کاربردی.

مرید س، مقدسی م، دلاور م، حسینی صفا ح و باقری م ح (1391) مدیریت ریسک خشکسالی دریاچه ارومیه، جلد نهم، مدل تخصیص منابع آب حوضه دریاچه ارومیه و ارزیابی وضعیت استانها و دریاچه تحت مدیریت طرح خشکسالی، شوری منطقه‌ای مدیریت حوضه آبخیز دریاچه ارومیه و سازمان محیط زیست.

مرید س، مقدسی م، دلاور م، حسینی صفا ح و باقری م ح (1391) مدیریت ریسک خشکسالی دریاچه ارومیه، جلد دهم، مؤلفه اجرایی طرح مدیریت ریسک خشکسالی دریاچه ارومیه، شوری منطقه‌ای مدیریت حوضه آبخیز دریاچه ارومیه و سازمان محیط زیست.

Eimanifar A and Mohebbi F (2007) Urmia Lake (Northwest Iran): a brief review. Saline Systems, 3:5. doi:10.1186/1746-1448-3-5, 3:5.

Iglesias A, Cancelliere A, Gabina D, Lopez-francos A, Moneo M and Rossi G (2001) Drought Managemnt Guidelines. European Commission-EuropeAid Cooperation Office.

Moghaddasi M, Morid S, Araghnejad S and Aghaalikhani M (2010a) Assessment of irrigation water allocation based on optimization and equitable water reduction approaches to reduce agricultural drought losses: A case study for the 1999 drought in the Zayandeh Irrigation system Iran. Irrigation and Drainage 59: 377-387.

Moghaddasi M, Araghnejad S and Morid S (2010b) Long-Term Operation of Irrigation Dams Considering Variable Demands: Case Study of Zayandeh-rud Reservoir. Journal of Irrigation and Drainage Engineering, 136(5): 309-316.

Mushtaq S and Moghaddasi M (2011) Evaluating the potentials of deficit irrigation as an adaptive response to cliamte change and environmental demand water engineering and management in a changing environment. Environmental Science and Policy 14(8) 1139-1150.

Palmer R N, Sandra L K, Steinemann AC (2002) Developing drought triggers and drought responses: an application in Georgia. Journal of Water Resources Planning and Management 132: 164-174.

Shangguan Z, Shao M, Horton R (2002)  A model for regional optimal allocation of irrigation water resources under deficit irrigation and its applications. Agricultural Water Management 52: 139-154.

Vigerstol K (2003) Drought management in Mexicos Rio Bravo Basin. Masters Thesis, University of Washington, Seattle, WA.

Whilhite DA (1991) Drought planning: Aprocess for state government. Water Resources Bulletin 27(1): 29-38.