ارزیابی روند رسوبدهی و بررسی ارتباط آن با مقادیر بارش و دبی سالانه در سرشاخه های اصلی رودخانه تیره لرستان

نوع مقاله: یادداشت فنی (5 صفحه)

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری /آبخیزداری دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری- ایران

2 دانشیار /و عضو هیئت علمی دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان- گرگان- ایران

3 استادیار /و عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد اراک- اراک- ایران

چکیده

فعالیت‌های انسانی و تغییرات اقلیمی در نیم قرن اخیر به‌طور چشمگیر بر رژیم آبدهی و رسوبدهی رودخانه‌ها اثر گذاشته است. شفاف‌سازی این تغییرات در سری‌های زمانی معمولاً با انجام آزمون روند صورت می‌گیرد. با توجه به اینکه در تحقیقات داخلی به موضوع بررسی روند رسوبدهی رودخانه‌های کشور کمتر پرداخته شده است، در این تحقیق روند رسوبدهی سرشاخه‌های اصلی رودخانه تیره لرستان و ارتباط احتمالی آن با روند مقادیر بارش و دبی جریان در سری زمانی سالانه در دوره آماری 1354 تا 1382مورد ارزیابی قرار گرفت. برای انجام این تحقیق از آزمون پارامتریک رگرسیون خطی ساده و آزمون ناپارامتریک من- کندال در محیط نرم‌افزار آماری R 2.6.0 استفاده شد. نتایج هر دو آزمون، روند منفی را در سری‌های میانگین سالانه رواناب و رسوب ایستگاه‌های هیدرومتری رودخانه تیره نشان داد؛ اما این روند منفی فقط در خروجی حوضه معنی‌دار بود. از طرفی مقادیر میانگین بارش سالانه در طی دوره مطالعاتی روند منفی داشت که معنی‌دار نبود. بنابراین می‌توان نتیجه گرفت که میانگین مقادیر آبدهی و رسوبدهی سالانه در خروجی حوضه رودخانه تیره در طول دوره مطالعاتی رو به کاهش بوده است؛ هر چند که مقادیر بارش سالانه روند نزولی  معنی‌داری را نشان نمی‌دهد. به احتمال قوی عوامل درون حوضه‌ای همانند افزایش سطح زیر کشت، بالا رفتن جذب و ربایش متناسب با تغییرات کاربری اراضی، افت سفره‌های آب زیرزمینی و عملیات بیو- مکانیکی حفاظت آب و خاک در دامنه‌ها و آبراهه‌ها از جمله مواردی هستند که روند کاهش آبدهی و رسوبدهی رودخانه تیره را به دنبال داشته‌اند.  

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Trend Analysis of Sediment Yields in Relation with Annual Precipitation and Discharge in the Main Tributaries of the Tireh River, Lorestan Province, Iran

نویسندگان [English]

  • M Mardian 1
  • V B. Sheikh 2
  • A Najafinejad 2
  • J Varvani 3
1 Ph.d.Student of Watershed Management Engineering, Sari University of Agriculture Sciences and Natural Resources, Arak, Iran
2 Associate Professor., Gorgan University of Agricultural Sciences and Natural Resources, Gorgan, Iran
3 Assistant Prof., Islamic Azad University, Arak Branch, Arak, Iran
چکیده [English]

Human activities and climate change have dramatically affected discharge and sediment regime of the rivers in the past half century. Detection of these changes in time series is usually carried out using trend analysis tests. Literature review indicated that there is little information on the sediment discharge trends across the Iran. Therefore, in this research the sediment yield trend in the main tributaries of the Tireh River in the Lorestan province and its likely relationship with variation in annual time series of precipitation and discharge have been investigated during the period of 1975 through 2004. To this end, the parametric test of simple linear regression and the non-parametric test of Mann-Kendall have been applied on hydro-climatological timeseries of the study area using the R statistical package (Version 2.6.0.). The results of both tests indicated that despite no significant decreasing trend in the main tributaries of the Tireh River basin, a significant decreasing trend has been observed in the outlet of whole basin for both discharge and sediment yield. However, no significant decreasing trend for the annual precipitation of the basin has been observed and no major dam or reservoirs have been constructed within the basin. Therefore, other factors were considered which may have influenced the discharge and sediment yield regime of the basin. It appeared that expansions of the agricultural lands, decline in the water table which in turn increase the initial abstraction and recharge rate of hydrologic components, as well as the implementation of bio-mechanical soil and water conservation practices on hillslopes and check dams across the headwater courses are the main causes of decreasing trends of discharge and sediment yield in the Tireh River basin of the Lorestan province.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Sediment yield trend
  • Annual time series
  • Simple linear regression test
  • mann-kendall test
  • Lorestan Tireh River
Cohn AT, Dana LC, Edward JG, Linda DZ , Roubert MS (1992) The validity of a simple statistical model for estimating fluvial constituent loads: An empirical study-involving nutrient loads entering Chesapeake Bay. Water resources Research 28(9):  937-942.

James LA (2004) Decreasing sediment yields in northern California: vestiges of hydraulic gold-mining and reservoir trapping, Sediment Transfer through the Fluvial System (Proceedings of the Moscow Symposium), IAHS Publ. 288, 10.

Kallache M, Rus H , Krop J (2004)Trend assessment of correlated data, Potsdam Institute for Climate Impact Research, 6.

Kao ShJ, Lee TY , Milliman JD (2005) Calculating highly fluctuated suspended sediment fluxes from mountainous rivers in Taiwan. TAO. 16:(3): 653-675.

Walling DE (2008) The changing sediment loads of the world’s rivers. Land Reclamation, 39: 3–20.

Zhang Q, Xu C, Becker S , Jiang T (2006) Sediment and runoff changes in the Yangtze River basin during past 50 years. Journal of Hydrology 331: 511– 523.