بررسی سینوپتیکی سیستم‌های سیل زا در جنوب ایران

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناس ارشد/ اقلیم شناسی اداره کل هواشناسی استان اصفهان

2 دانشیار /دانشکده علوم زمین گروه جغرافیای دانشگاه شهید بهشتی

چکیده

پدیده سیل یکی از مخرب‌ترین بلایای طبیعی است که بشر در طول تاریخ خسارات زیادی را از این پدیده متحمل شده و می‌شود. متأسفانه امروزه بشر با توجه به دستیابی پیشرفت‌های تکنولوژیکی و الکترونیکی در سطوح مختلف علمی، به علت عدم آگاهی و یا محدود بودن امکانات، هنوز نتوانسته در مقابله با این پدیده طبیعی و عوارض ناشی از آن پیشگیری قابل قبولی ارائه نماید. در این راستا هدف این مقاله شناخت الگو یا الگو‌های سینوپتیکی منجر به بارشهای سیل‌زا جهت بهره برداری بهینه از سیلاب‌های منطقه و کمک مؤثر به پیش‌بینی وقوع رگبارهای منجر به سیل می‌باشد. جهت دستیابی به این منظور، 20 سیل شدید (از لحاظ بالا بودن دبی، بارش‌های روزانه و خسارات وارده) انتخاب و نقشه‌های سینوپتیکی آنها بررسی و نهایتاً با توجه به آرایش و نحوة گسترش و حرکت این سیستم‌ها نسبت به هم در قالب 4 الگو تقسیم‌بندی و نامگذاری شدند. با بررسی سینوپتیکی طوفان‌های شدید که وقوع بارش‌های سنگین و سیل‌آسا را در منطقه مورد نظر باعث شده‌اند، می‌توان نتیجه گرفت که این طوفان‌ها نتیجة تقویت و تشدید مرکز کم‌فشار سودان و منطقة همگرایی دریای سرخ1، در مواردی هم ادغام مرکز کم‌فشار ‌سودان با مرکز کم‌فشار ‌مدیترانه‌ای و تبدیل آنها به یک سیستم دینامیکی یا ترمودینامیکی است. 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Synoptic Analysis of Flood Generating Systems in the Southern Part of Iran

نویسندگان [English]

  • A Parandeh Khozani 1
  • H Lashkari 2
1 Senior Expert of Climatology in Esfahan Meteorology Bureau
2 Associate Professor, Department of Geography,Faculty of Earth Sciences , Shahid Beheshti University, Iran
چکیده [English]

Flood is one of the most destructive natural disasters that have historically done considerable harm to humans. Unfortunately nowadays despite great technological improvements, there is still no acceptable prevention method for this natural phenomenon. This is mainly due to lack of knowledge or the limited facility in this field. The main aim of this article is to recognize the patterns of synoptic systems leading to the torrential rainfall in the south of Iran in order to predict the showers that lead to floods. These patterns also helps the better use of the torrential rainfall. Twenty major flood events were selected according to the high discharge, the daily rainfalls, and the related damages. The synoptic maps were investigated and were classified into four different groups regarding their arrangement, patterns, extensions, and the movement directions. With synoptic analysis of severe storms that lead to heavy rains and torrential rainfall, we could realize that these storms are mainly caused (influenced) by strengthening the center of Sudan heat low and Red Sea convergence zone. We also showed that sometimes these storms are caused by simultaneous merging of the Sudan heat low system and the Mediterranean frontal system changing into a dynamic or thermodynamic system.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Synoptic Analysis
  • Torrential Systems
  • Flood Forecasting
  • South of Iran
  • Inundation

انصاری، س. (1382).  بررسی ‌سینوپتیکی ‌سیستم‌های ‌سیل‌زا در حوضه‌های آبریز منطقه کهکیلویه و بویراحمد، پایان نامه کارشناسی ‌ارشد جغرافیای طبیعی دانشگاه تربیت معلم،  ایران.

‌ باقری، س. (1372). بررسی ‌سینوپتیکی ‌سیستم‌های سیل‌زا در شمال ایران. پایان نامه کارشناسی‌ارشد ژئوفیزیک دانشگاه تهران، ایران. ص  25-10

چکیده سوابق سیل در ایران،(1374). دفتر مطالعات و ارزیابی آبخیز وزارت جهاد سازندگی، ص10-3

رئوفی، م. (1376). بررسی ‌سینوپتیکی ‌سیل ‌در استان ‌قم. پایان نامه ‌کارشناسی ‌ارشد دانشگاه ‌آزاد ‌واحد ‌شمال، ایران. ص 15-2

سبزی پرور، ع. ا. (1370). بررسی ‌سینوپتیک  سیستم‌های ‌سیل زا در جنوب غرب ایران. پایان نامه کارشناسی ارشد ژئو فیزیک دانشگاه تهران، ایران. ص150

عربی، ز. (1385). تحلیل سینوپتیکی بارندگی دوره 21 تا 26 تیر ماه 1378 در ایران، مجله پژوهش‌های جغرافیایی، شماره 56،ص15-1

لشکری، ح.(1375). بررسی سینوپتیکی بارشهای شدید جنوب و جنوب غرب ایران. رساله دکتری دانشگاه تربیت مدرس، ایران. ص504-500

لشکری، ح. (1382). مکانیسم تکوین و تقویت توسعه مرکز کم فشار سودان و نقش آن بر روی بارش‌های جنوب و جنوب‌غرب ایران، پژوهش‌های جغرافیایی، شماره 46،  ص 18-1

مرادی، ح.ر. (1380). تحلیل همدیدی بارشهای ساحل جنوبی دریای خزر در شش ماه سرد سال، مجله علوم دریایی ایران، دوره اول، شماره دوم، ص 72-61

مرادی، ح.ر. (1380). بررسی سینوپتیک سیلاب 21 آبان سال 1375 نواحی مرکزی استان مازندران، مجله رشد آموزش جغرافیا، شماره 56، ص 41-33

مولا، ع. (1374). در بررسی سینوپتیکی دینامیکی سیل کرمان در بهمن ماه 71. پایان نامه کارشناسی ارشد ژئو فیزیک دانشگاه تهران، ایران . چکیده .

نجارسلیقه، م. (1385). مکانیزم‌های بارش‌در جنوب‌شرق کشور، مجله پژوهش‌های جغرافیایی، شماره 55، ص 13-1

Alexander , M .J.,  Rashid , M.S ., Shamuddin , S.D.  and  Alam , M.S. (2002), Flood  Control ,drainage and irrigation projects in Bangladesh and their impact on soils. land degradation and development. Jone Wily&Sons., vol.9, Issue 3 . pp. 233-246

Alpert, P. ( 2004). “A new season definition based on classified daily synoptic system: An example for the Eastern Mediterranean Int. J. Climatol., Vol. 24, pp. 1013-1021

Angell, J.K. and  Korshover, J. (1992). “Relation between 300 –mb north polar vortex and equatorial SST , QBO ,and sunspot  number and the record contraction of the vortex in 1988-89”. J. Climate., Vol.5, Issue 1. pp. 22 -29

Calena, G. and  Barbet , D. (1992). Influence of vegetation cover on flood hydrology in experimental basins if Mt. lozere. Hydrology Continental ,pp.  33-49

Chai, X.,  Hong, X ., Shun, H., Chai, Z., Hong, L. and Shun, G. (1995). “Relationship between Flood and Forest , Vegetation in Zheyiarg  Provinces in 1994” , Acta Agriculture .vol.7, Issue  2 , pp. 97-100

Cozari, F. and Fontan, G.D. (1994). “Effect of land use change on flood hazard” , Proceedings of Eighth annual symposium on GIS in natural Resources Management ,pp.453-461.

Dayan, U. (2001). “ A severe   autumn storm over the Middle – east: synoptic and Mesoscale Convection analysis” Theo. APPL.Climatol.,Vol.69, pp.103-122

Divis, R.E. and Benkovic, S.R. (1992). “Climatological variations in the northern hemisphere circumpolar vortex in January ”  Theor. APPL. Climatol.,vol. 46, pp. 63-74.

Dmyterko, E., Ciesla, A. and Bruchwald, A. (1997). The Flood , Sylwan.,vol. 141 , Issue  12 , pp.113-125.

Dunkerton, T.J. and  Delisi, D.P. (1986). “Evolution of potential vorticity in the winter stratosphere of January February (1979) ”J. Geophys. res.,vol. 91, pp.1199-1208.

Gilbert, C., Gouy, C., Rosenthal, U. and Hart, P. (2000). Flood  management in France , flood response and crisis management ,pp. 15-56.

Harvey, V. L. and  Hitchman, M.H. (2004). “a climatology of the Aleution High”  J . Atmos. sci., Vol. 53. No. 4.PP. pp. 2088-2101.

Kahana,  R., Ziv, B., Dayan, U. and Enzel, Y. (2004). “Atmospheric predictors for major floods in the Negev Desert”, Israel,  Int. J. climatol., Vol. 24, pp.1137-1147.

Kerang, L. and Makarau, A. (1994). Drought and desertification, Report series. World climate programme , WCASP (28) WMO/ TD, No. 605,  286p.

Konrad, C.E. (2001). “Synoptic - Scale  Features  Associted  with  Warm  - Season  Heavy  Rinfall  over the Interior  South  Eastren  United  Stated”, Weather  and  Forecasting., Vol. 12,  ISS3.

Nash, E.R. and  Newman, A. (1996). “An objective determination of the polar vortex using Ertels potential vorticity” , J. Geop Res., Vol. 101( D5), pp. 9471-9478.

Stromberg, J.C., Richter, B.D., Patten, D.T. and Wolden, L.G. (1993). Response of a Sanoran riparian Forest to a 10 year return FLlood .J.Western North  American. Naturalist , vol.53.No. 2, pp. 118-139.

Ziv, B., Dayan, U. and Sharon, D. (2004). A mid-winter,tropical extreme  flood – producing storme in southern Israel:Synoptic scale analysis, Met.Atmos. Phys., In press.