ارزیابی منابع و مصارف آب در حوزه آبریز زاینده رود

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 مربی /پژوهشی بخش تحقیقات فنی و مهندسی مرکز تحقیقات کشاورزی اصفهان

2 استادیار /پژوهشی بخش تحقیقات آبیاری و زهکشی موسسه تحقیقات فنی و مهندسی کشاورزی،کرج

چکیده

حوزه آبریز زاینده‌رود در منطقه مرکزی ایران یکی از حوزه‌های آبریز تحت تنش آب می‌باشد. توسعه منابع آب حوزه به طور عمده از طریق احداث سد مخزنی چادگان و سه تو نل انحراف آب بین حوزه‌ای در فازهای مختلف و در 50 سال اخیر صورت پذیرفته است. این سه تونل در مجموع 867 میلیون متر مکعب (بیش از آورد طبیعی رود‌خانه زاینده‌رود یعنی 800 میلیون مترمکعب) آورد آبی دارد. به محض توسعه منابع آب جدید و به دلیل عدم مدیریت جامع و مناسب آب در حوزه، مصارف آب از طریق احداث شبکه‏های آبیاری جدید، افزایش ناگهانی یافته (بیش از1500 میلیون متر مکعب در سال)به نحوی که از میزان تامین آن تجاوز نمود. این افزایش در مصرف آب سبب گردیده تا حوزه تحت تنش آبی مداوم قرار گرفته، آب کمی وارد خروجی حوزه یعنی باتلاق گاو‌خونی شود تا حدی که در سال‌های اخیر این منطقه زیست محیطی کاملا خشک شده و خسارات زیست محیطی زیادی به منطقه و کشور وارد گردیـده است. بررسـی سناریو‌های مختلف بیلان آب نشان‌دهنده آن است که مادام که مصرف آب در بخش‌های کشاورزی، شرب، و صنعت با روند فعلی رشد نماید تا سال 1400 منابع آب حوزه قادر به تامین تقاضا برای آب نمی‌باشد. نتیجه آن است که هر گاه که تقاضا از تامین آب تجاوز نموده و حتی 10 درصد کاهش در منابع آب حوزه داشته باشیم حوزه دچار تنش آبی خواهد گردید. مصارف آب در حوزه گاهاً از تامین آن فراتر می‌رود که نشان‌دهنده استفاده بی‌رویه از منابع آب زیرزمینی است. تمامی موارد ذکر شده نشان‌دهنده آن است که نیاز به یک مدیریت جامع و مبتنی بر حوزه آبریز و همچنین برنامه‌ریزی‌های درازمدت تخصیص منابع آب به منظور مقابله با بحران آب می‌باشد. 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Assessment of Water Supply and Use in the Zayandeh-Rud River Basin, Iran

نویسندگان [English]

  • H. R Salemi 1
  • N Heydari 2
1 Research staff, Isfahan Agricultural Research Center, Isfahan, Iran.
2 Research Associate, Iranian Agricultural Engineering Research Institute (AERI), Karaj, Iran
چکیده [English]

The Zayandeh-Rud Basin (ZRB) is expriencing water stress. It has been the situation for the past 50 years. Basin development is considered normally a three-stage process with a relatively smooth transition between overdraft, water supply management, and optimal allocation. In the ZRB however, five phases of water resources developments (WRD) may be identified, including the trans-basin projects. The Situation in the ZRB does not show an encouraging picture. Increased water supply on each phase of development still fall behind the demand growth. That is the reason why for the past 50 years, the basin remained more or less under water stress. There is no inter-basin integrated water management that shares out the shortages uniformly between different uses, or even within a particular water use. Without trans-basin water transfers, the ZRB basin is unable to meet existing water demands.  However, several scenarios also show that even then, the basin will be unable to meet water demands before 2020 as long as the urban, industrial and agriculture sectors continue to grow with the current rate.  

کلیدواژه‌ها [English]

  • water supply
  • Water Demand
  • Water balance
  • water shortage
  • water stress
Murray-Rust, H., Salemi, H. R. and Droogers, P. (2000a), “Water resources development and water utilization in the Zayandeh Rud basin, Iran”. Iran-IWMI Collaborative Research Project, Research Paper no.14.

Murray-Rust, H., Sally, H., Salemi, H. R. and Mamanpoush, A. (2000b), “An overview of the hydrology of the Zayandeh Rud basin”.  Iran-IWMI Collaborative Research Project, Research Paper no.3.

Salemi, H. R., Mamanpoush A., Miranzadeh, M., Akbari, M., Torabi, M., Toomanian, N., Murray-Rust, H., Droogers, P., Sally, H. and Gieske, A. (2000), "Water management for sustainable irrigated agriculture in the Zayandeh Rud basin, Isfahan province, Iran”. Iran-IWMI Collaborative Research Project, Research Paper no.1.

Salemi, H. R. and Murray-Rust, H. (2002), “Water supply and demand forecasting in the Zayandeh Rud basin, Iran”. Iran-IWMI Collaborative Research Project, Research Paper no.13.